Ook machtige rivieren stromen naar het laagste punt: bescheidenheid

bron: Haal Meer Uit Je Dip Met De Power Van Mindfulness door Marisa Garau

Het ego vindt z’n eigenaar ontzettend belangrijk, de belangrijkste persoon op aarde. Belangrijker dan alle andere mensen om ons heen. En aangezien we allemaal een ego hebben, leven we allemaal in de waan dat we ontzettend belangrijk zijn. Dat onze gevoelens belangrijk zijn, dat onze gedachten belangrijk zijn en dat onze meningen waardevol, interessant en supergewichtig zijn en onder alle omstandigheden serieus genomen dienen te worden. Ons ego ontleent eigenwaarde aan die veronderstelde belangrijkheid. Maar het stelt ons tegelijkertijd tegenover anderen. ‘Ik ben belangrijker dan anderen.’ ‘Ik ben beter dan anderen.’

Toen ik deze houding bij mezelf onderzocht, stuitte ik op een aantal fundamentele vragen die me op een totaal andere kant van de zaak wezen: waarom moet ik belangrijk gevonden worden? Omdat ik er dan pas toe doe in de wereld? Als anderen mij niet belangrijk zouden vinden, doe ik er dan niet meer toe? Ben ik dan opeens waardeloos?

Ik kwam erachter dat ik ook alleen voor mezelf belangrijk kan zijn. Dat ik dingen kan doen die alleen ik belangrijk vind. Feitelijk ontdekte ik dat het leven een stuk minder gecompliceerd is als je je niet langer meet aan de do’s-and-don’ts van de maatschappij. Als je geen wedstrijdje meer doet met anderen. Als je focust op je eigen normen en waarden en niet de hele tijd bezig bent met wat de maatschappij denkt en doet. Zodra je het constante vergelijken met anderen achterwege kunt laten, zul je tot de ontdekking komen dat ‘belangrijkheid’ en ‘gewichtigheid’ helemaal niet zo levensbelangrijk zijn. Dat het overtuigingen zijn die je meer dwarszitten dan dat ze je verder helpen.

We zijn helemaal niet zo belangrijk. Niet belangrijker dan anderen. Maar omdat het individu in de westerse wereld bovenaan staat, lijden we allemaal aan die belangrijkheidsobsessie. Waardoor we de hele tijd bezig zijn met het ‘eerlijk’ verdelen van de taart des levens, met of we als individu wel volledig tot ontplooiing komen, of we wel tot ons recht komen, of we niets tekort komen, terwijl we dat misschien zelf niet eens doorhebben.

Ik bekeek de film American Psycho. In een bepaalde scène vergelijken de gelikte hoofdpersoon en zijn snelle collega’s hun visitekaartjes die zij allen in zilveren houders bewaren. Een andere collega loopt binnen, klapt zijn kaartenhouder open en toont vol onderkoelde trots zijn nieuwe business card die net iets sjieker is dan de andere visitekaartjes. De anderen trekken wit weg van jaloezie. De yup met het nieuwe kaartje snuift zelfgenoegzaam en geniet van zijn succes…

Jezelf belangrijk maken is een constante strijd omdat je afhankelijk bent van de mening van anderen. Je denkt en handelt niet omdat je een bepaalde kwestie belangrijk vindt. Je denkt en handelt om belangrijk gevonden te worden. Veel mensen van mijn generatie zitten volledig vastgeroest in een oninteressante baan, en alleen het vooruitzicht op een promotie houdt hen nog op de been. Promotie geeft namelijk aan dat zij belangrijker en beter zijn dan anderen. Hoe zij zich er persoonlijk onder voelen, onder een zwaardere functie met opgeschroefde targets en strakkere deadlines, doet er eigenlijk niet toe. Zolang zij hun collega’s, vrienden en buren maar de ogen uit kunnen steken met een nieuwe leasebak en een egostrelende functieomschrijving op het visitekaartje.

Ook deze menselijke eigenschap veroorzaakt onrust en lijden. En onrust en lijden veroorzaakt automatisch kwetsend gedrag in de omgang met anderen. Alle individuen die de wereld rijk is, en dat zijn er heel wat, moeten immers hun plekje op aarde veroveren, vasthouden en verdedigen, en ellebogen zich zo een weg naar hun onvermijdelijk eenzame einde. Geen fijn vooruitzicht als je erover nadenkt. Zou het leven soms niet meer te bieden hebben dan dat schrale egocentrisme?

Ja, natuurlijk wel. En hier komt bescheidenheid om de hoek kijken. Bescheidenheid klinkt in onze oren niet erg verstandig. Meteen doemt het zwart-witbeeld op van de arbeider die met de pet in de hand op een rottig baantje wacht. Het is de man achter in de rij die als laatste bij het loket komt en prompt ‘uitverkocht’ krijgt. Het is de vrouw op de groepsfoto vol lachende gezichten die net verscholen gaat achter de rest. Bescheidenheid is het kind van de rekening. Als je bescheiden bent, ben je goed genoeg voor de afdankertjes. Maar niet geschikt voor de grootse dingen des levens.

In onze competitieve maatschappij wordt bescheidenheid niet als een vruchtbare eigenschap gezien. Toch is dat vreemd, en ik verbaas me erover. Want alle grote denkers en doeners blinken tenslotte uit in oprechte bescheidenheid. Mahatma Gandhi predikte eenvoud en bescheidenheid, maar stond wel aan de wieg van de Indiase onafhankelijkheid. Nelson Mandela heeft zich niet bepaald een weg naar de top ge-elleboogd, maar groeide wel uit tot president en symbool van barmhartigheid. De Dalai Lama is de bescheidenheid zelf, maar wordt wel door wereldleiders uitgenodigd om over bewustwording en vrede te praten. Wat deze inspirerende mensen gemeen hebben, is dat zij zichzelf niet belangrijk vinden. Zij hebben een doel voor ogen en zetten zichzelf in als instrument om dat doel te bereiken. Hun doel is nooit: ‘ik wil erkenning krijgen’. Het doel is altijd iets waar anderen baat bij hebben; om vrijheid voor andere mensen te bewerkstelligen; om andere mensen te laten groeien en bloeien.

Zodra je je ego-gedreven belangrijkheidsobsessie kan loslaten, krijgt je ware identiteit de kans om naar boven te komen. Bescheidenheid is daartoe de sleutel. Vergis je niet: bescheidenheid is niet dat je er niet toe doet. Net zo min als opgeblazen gedrag ervoor zorgt dat je er wel toe doet. Je doet er namelijk altijd toe. En met een doel dat boven jezelf uitstijgt, een doel dat geld, succes en aanzien ver achter zich laat, ga je er vanzelf nog meer toe doen. Je wordt waardevol, omdat je doel waardevol is.

Onbaatzuchtigheid en bescheidenheid zijn karaktereigenschappen die de ware leider onderscheidt van de wannabe-leider. Wayne Dyer legt in zijn boek Living The Wisdom Of The Tao uit waarom bescheidenheid zo’n grote kracht is. Alle geweldige rivieren monden zonder uitzondering uit in de zee, die lager ligt dan welke rivier ook. Door die lagere, bescheidener positie in te nemen, trekt de oceaan het water uit al die machtige rivieren aan. Afdwingen, forceren en ‘hogerop komen’ hebben slechts een beperkt effect omdat het ego-gedreven is en het niets en niemand anders dient dan jij en je zucht naar erkenning. Maar loslaten, vertrouwen hebben, onbaatzuchtig en bescheiden zijn zorgen ervoor dat alle goede krachten vanzelf naar je toe stromen. Vergeet je belangrijkheid en probeer waardevol te zijn. Je leven zal totaal veranderen.

Van blokkade naar brug

Toen ik nog diep in het ‘belangrijkheidsdenken’ zat, wilde ik dolgraag boeken schrijven om daarmee erkenning te krijgen. Ik droomde van mijn boek in de etalage, drukbezochte signeersessies en Oprah die me met nauwelijks verhulde bewondering zou interviewen over mijn waanzinnig interessante inzichten. Dit gebeurde echter nooit. Jaren later, nadat ik kennis had gemaakt met mindfulness en de waarden die daarmee gepaard gaan, voelde ik een ongekende en oprechte motivatie om andere mensen – die net als ik worstelden met een onbewuste levenshouding – een hart onder de riem te steken en te helpen met het ontplooien van een nieuwe, positieve houding. Ik begon met het schrijven van een soort mindfulness-handleiding, maar na een jaar lag er een persoonlijk boek in de etalage met een foto van mij op de cover. Terwijl ik praktisch niets aan promotie deed, werd ik regelmatig door journalisten benaderd die artikelen wijdden aan mindfulness en mijn ervaringen wilden horen. Vanaf het moment dat ik mezelf niet meer zo ontiegelijk belangrijk vond, maar mijn ervaring en inzichten inzette om anderen te helpen, kreeg ik opeens wel erkenning –wat ik toen niet meer zo hijgerig nastreefde. Mindfulness gaat immers niet om mij, maar om mensen die wat hulp goed kunnen gebruiken. Natuurlijk geniet ik ervan dat mijn boek in de winkel ligt, maar de ware beloning zit ’m in de mailtjes van lezers die me schrijven dat het boek hun inzicht en een nieuw perspectief heeft geboden. Dit had ik nooit kunnen ervaren toen ik mezelf nog zo belangrijk vond. Mijn zucht naar belangrijkheid wierp blokkades op, isoleerde me van anderen in eenzaam egocentrisme en bracht me niets. Zodra ik mijn belangrijkheid losliet, ontstond er opeens een brug die me in contact bracht met andere mensen. Ik ben ervan overtuigd dat bescheidenheid en oprechtheid je leven in een stroomversnelling brengen en langgekoesterde dromen waarmaken. Maar waarschijnlijk op een andere manier dan je ooit voor mogelijk hebt gehouden.

Marisa∗